Mỹ - Iran quay trở lại vòng xoáy tập kích, IMF cảnh báo lạm phát toàn cầu

Cuối tháng 8, sau hơn một tháng tạm lắng, Mỹ và Iran đã có những cuộc giao tranh đầu tiên. Ngày 30/8, Mỹ không kích các bệ phóng tên lửa của Iran trên đảo Larak, nơi Washington cho rằng Tehran đang chuẩn bị rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Iran đáp trả bằng cách phóng tên lửa vào các mục tiêu quân sự của Mỹ tại Jordan và UAE.

Bước sang tháng 9, căng thẳng leo thang nhanh chóng. Tối ngày 1/9 (giờ địa phương), Không quân Mỹ tiến hành hàng loạt cuộc không kích mới nhằm vào các mục tiêu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trong và xung quanh eo biển Hormuz. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận các cuộc tấn công này nhằm đáp trả những nỗ lực của IRGC nhắm vào tàu thuyền thương mại và binh sĩ Mỹ trong khu vực. Các mục tiêu bị không kích bao gồm hệ thống phòng không, radar, phương tiện hàng hải, cơ sở rải thủy lôi và trung tâm liên lạc. Tiếng nổ lớn được ghi nhận tại các thành phố cảng Bandar Abbas, Sirik, đảo Qeshm và đảo Lavan của Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump mô tả đây là những cuộc tấn công “quy mô lớn và mạnh mẽ”. Ông cho biết quân đội Mỹ “đã phá hủy tất cả các thiết bị mới mà Iran cố gắng xây dựng dọc theo eo biển Hormuz”, đồng thời tuyên bố sẵn sàng tiếp tục tấn công “bất cứ lúc nào”. Trump cũng khẳng định Mỹ đã kiểm soát gần như toàn bộ eo biển Hormuz và đề xuất đổi tên tuyến hàng hải này thành “eo biển Trump”, tuy nhiên sau đó ông đã lùi lại ý tưởng này.

Iran ngay lập tức tuyên bố sẽ khiến Mỹ phải “hối tiếc”. Ngày 2/9, IRGC phóng tên lửa đạn đạo hạng nặng nhằm vào một căn cứ của Mỹ tại Jordan, đồng thời tấn công các căn cứ Mỹ tại Bahrain và Iraq.

Ngày 3/9, quân đội Iran chính thức xác nhận đã thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) cảm tử nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại UAE và Kuwait. Theo tuyên bố trên website của quân đội Iran, các mục tiêu bao gồm hệ thống vệ tinh liên lạc, kho thiết bị và nhà chứa máy bay chiến đấu tại Căn cứ Không quân Ahmad al-Jaber ở Kuwait, cũng như vị trí quân đội Mỹ và hệ thống radar tại Căn cứ Không quân Al Minhad ở UAE. Iran tuyên bố các cuộc đáp trả sẽ “tiếp tục cho đến khi đạt được chiến thắng cuối cùng và trừng phạt kẻ xâm lược”.

Quân đội Kuwait xác nhận đã đánh chặn tên lửa và UAV từ Iran. Bộ Ngoại giao Kuwait lên án các cuộc tấn công lặp đi lặp lại của Iran là “mối đe dọa trực tiếp” đối với an ninh và ổn định của nước này, coi đây là sự vi phạm trắng trợn chủ quyền và vi phạm nghiêm trọng luật pháp quốc tế. Kuwait tuyên bố bảo lưu quyền thực hiện “mọi biện pháp cần thiết” để bảo vệ chủ quyền và an ninh của mình.

Về thương vong, theo Bộ Y tế Iran, các cuộc không kích của Mỹ từ ngày 30/8 đến 2/9 đã khiến 18 người thiệt mạng và 142 người bị thương. Iran cũng cáo buộc một cuộc không kích của Mỹ đã trúng một đám cưới ở miền nam Iran, khiến ít nhất 5 người thiệt mạng và khoảng 50 người bị thương. Quân đội Mỹ tuyên bố đã biết về các báo cáo nhưng khẳng định “không bao giờ nhắm vào thường dân”.

Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định các lực lượng Tehran vẫn đang kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz và sẽ không để tuyến đường này mở lại theo ý muốn của Washington. Ông cảnh báo những con tàu cố tình xâm phạm sẽ bị nhắm mục tiêu.

Về tác động kinh tế, giá dầu Brent đã tăng hơn 4 USD/thùng vào ngày 1/9, chốt ở mức 94,65 USD/thùng. Đến ngày 2/9, giá dầu Brent tiếp tục tăng lên gần 96 USD/thùng. Tính chung cả tuần, giá Brent tăng 7,1%, lên mức 95,67 USD/thùng. Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva cảnh báo tình trạng eo biển Hormuz bị đóng cửa đang gây áp lực lạm phát dai dẳng, đẩy lợi suất trái phiếu và chi phí vay nợ toàn cầu tăng. Bà cho biết IMF dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 ở mức khoảng 3%, nhưng cảnh báo rằng việc eo biển Hormuz đóng cửa hoặc hạn chế đi lại vẫn là rủi ro giảm sút chính.

Bà Negar Mortazavi, nghiên cứu viên tại Trung tâm chính sách quốc tế (Mỹ), nhận định với Al Jazeera rằng chu kỳ tấn công - phản công sẽ tiếp diễn nếu hai bên không thay đổi hướng đi. Theo bà, sức mạnh quân sự và sự ép buộc kinh tế sẽ không thể buộc Iran đầu hàng, và một tiến trình ngoại giao thực chất vẫn là con đường cần thiết để thoát khỏi vòng xoáy trả đũa lẫn nhau.