Doanh nghiệp nhỏ chật vật tìm lối thoát giữa “bão” khó khăn

Hàng loạt doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa tại Việt Nam đang phải thu hẹp hoạt động, tái cơ cấu thị trường, thậm chí chuyển đổi mô hình kinh doanh để tồn tại trong bối cảnh chi phí leo thang và sức cầu suy giảm. Số liệu thống kê cho thấy 155.000 doanh nghiệp đã rút lui khỏi thị trường trong 7 tháng đầu năm 2026.

Mục lục

01

Ba câu chuyện xoay xở điển hình

1.1

Thu hẹp quy mô để cầm cự

1.2

Tái cơ cấu thị trường nội địa

1.3

Chuyển đổi mô hình kinh doanh

02

Bức tranh tổng quan qua số liệu

03

Điểm nghẽn chính sách và kiến nghị

04

Những tín hiệu tích cực

Ba câu chuyện xoay xở điển hình

Thu hẹp quy mô để cầm cự

Ông Hồng, chủ công ty vật liệu xây dựng tại TP HCM, đang trải qua giai đoạn thử thách nhất kể từ khi thành lập. Doanh thu hàng tháng chỉ còn 10-20% so với trước Covid-19. Chi phí vận chuyển từ Cát Lái đến Bình Dương hiện ở mức 3,5-3,8 triệu đồng mỗi chuyến, gấp rưỡi so với năm 2025.

Ông đóng kho riêng, chỉ giữ văn phòng. Khi có đơn, nhân viên lấy hàng trực tiếp từ đầu mối để giao. Ông không vay ngân hàng do áp lực lãi suất và yêu cầu tài sản thế chấp. Công ty ưu tiên bán thu tiền ngay thay vì bán chịu vì biên lợi nhuận đơn hàng công nghiệp chỉ 2-3%. Dù từng nghĩ đến đóng cửa sau 17 năm, ông vẫn cố gắng duy trì để giữ việc làm cho nhân viên.

Tái cơ cấu thị trường nội địa

Ông Phạm Quang Anh, Giám đốc Công ty May mặc Dony, đang giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu vốn chiếm gần 90% doanh thu. Trước khó khăn từ xung đột địa chính trị và chính sách thương mại thay đổi, ông dành nhiều ưu đãi về giá và dịch vụ cho khách nội địa. Doanh thu trong nước hiện đóng góp hơn 20%, bù đắp sụt giảm từ đơn hàng xuất khẩu.

Chuyển đổi mô hình kinh doanh

Bà Yến, chủ công ty phân phối thực phẩm đặc sản tại phường Đông Hưng Thuận, TP HCM, chọn thay đổi hoàn toàn mô hình. Doanh số năm ngoái giảm trên 50%, chi phí vận hành tăng 10-15%. Bà trả mặt bằng, chuyển sang bán lẻ trên nền tảng trực tuyến, thận trọng với từng lô hàng để tránh tồn kho. Bà thông báo tạm ngừng kinh doanh pháp nhân và dự tính xuống cấp thành hộ kinh doanh.

Bức tranh tổng quan qua số liệu

Công ty bà Yến nằm trong số 155.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường 7 tháng đầu năm, tăng gần 8% so với cùng kỳ. Hơn một nửa chọn tạm ngừng có thời hạn, số còn lại chờ hoặc đã giải thể.

Cục Thống kê nhận định nhóm doanh nghiệp quy mô nhỏ và năng lực tài chính yếu là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Theo báo cáo Kinh tế tư nhân của VCCI phát hành tháng 5, khó khăn lớn nhất là tìm kiếm khách hàng khi nhu cầu xuất khẩu hồi phục chậm và sức mua nội địa yếu, làm gia tăng cạnh tranh. Doanh nghiệp nhỏ còn bị tác động bởi chi phí đầu vào và logistics tăng, khiến biên lợi nhuận mỏng dần.

Về tiếp cận vốn, FiinGroup cho biết gần 85% doanh nghiệp vừa và nhỏ vay vốn hoạt động trên 5 năm, cho thấy ngân hàng có xu hướng chọn khách hàng đã hoạt động đủ lâu.

Điểm nghẽn chính sách và kiến nghị

VCCI đánh giá các chính sách hỗ trợ hiện hữu còn hạn chế ở khâu phổ biến và thực thi. Thách thức lớn nhất là khoảng cách giữa thiết kế chính sách và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp.

GS.TS Võ Xuân Vinh nhận định số doanh nghiệp rút lui tăng là quy luật thanh lọc thị trường. Khoảng 90% doanh nghiệp rút lui có vốn dưới 10 tỷ đồng, hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ. Điểm tích cực là phần lớn chọn tạm ngừng có thời hạn, cho thấy họ có thể quay lại.

Ông Tô Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, đề xuất hạ chi phí qua giảm lãi suất, đơn giản hóa thủ tục về đất đai, thuế, hải quan. Đồng thời đẩy nhanh quỹ bảo lãnh tín dụng, tăng hạn mức cho đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

VCCI kiến nghị chuyển đổi mô hình cho vay từ phụ thuộc tài sản thế chấp sang dựa trên dòng tiền và chuỗi giá trị. Các chương trình hỗ trợ cần thiết kế riêng cho từng ngành, nhóm đối tượng cụ thể, không áp dụng đại trà.

Những tín hiệu tích cực

Số doanh nghiệp “hồi sinh” trong 12 tháng gần nhất đạt xấp xỉ 150.000, vượt số tạm ngừng. Số đăng ký mới đạt hơn 19.000 doanh nghiệp mỗi tháng.

GS.TS Võ Xuân Vinh cho rằng Chính phủ nên đóng vai trò kiến tạo, tạo cơ hội kinh doanh và đảm bảo tăng trưởng bền vững.

Từ góc nhìn chủ doanh nghiệp, ông Hồng quan tâm nhất đến hiệu quả giải ngân đầu tư công và sức mua cải thiện. Động lực lớn nhất của ông là giữ việc làm cho nhân viên và bảo vệ cơ ngơi đã gây dựng 17 năm.